AKTUALNOŚCI

Projekty cztelnicze realizowane w ramach ogólnopolskiego programu NPRCz 2.0

#BIBservis #Biblioteki szkolne - Publikacje #Biblioteki szkolne - Publikacje 2025/26 2025-11-28

Poniższy artykuł autorstwa Olgi Topolewskiej został  został opublikowany w periodyku "Edukacja w CENie"  Zeszyt 4 (listopad 2025). Numer dostępny na stronie  - https://www.cen.bialystok.pl/edukacja-w-cenie

 

NPRCz 2.0 to wieloletni program rządowy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na lata 2021-2025, w ramach którego wspierano rozwój czytelnictwa w Polsce. W koordynację programu zaangażowane były polskie instytucje: Biblioteka Narodowa, Instytut Książki, Narodowe Centrum Kultury oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej. 
Oficjalny logotyp programu, źródło: BN

O programie

„Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa” to inicjatywa rządowa realizowana w dwóch edycjach: NRPCz 1.0 w latach 2016–2020 oraz NRPCz 2.0 w latach 2021–2025[1]. Szczegóły dotyczące drugiej edycji programu zostały określone w Uchwale Rady Ministrów z dnia 21 maja 2021 r. [2], natomiast zasady jego realizacji zawarto w rozporządzeniu wydanym w tym samym roku[3]. Celem programu było wspieranie rozwoju czytelnictwa poprzez finansowanie określonych działań i inicjatyw promujących książki i kulturę czytania.

W ramach programu wsparcie otrzymały placówki wychowania przedszkolnego – na zakup książek dla dzieci oraz działania promujące czytelnictwo (Priorytet 3, Kierunek interwencji 3.1.) a także szkoły i biblioteki pedagogiczne - na zakup książek oraz elementów wyposażenia do bibliotek dzieci oraz działania promujące czytelnictwo (Priorytet 3, Kierunek interwencji 3.2.).

W dniach 23-24 września 2025 w Warszawie podczas konferencji „Czytanie ma tylko dobre strony”, Operatorzy Programu oraz instytucje zaangażowane w jego realizację podsumowali drugą edycję NPRCz[4]. 

Gdzie szukać oficjalnych informacji o szczegółach  realizacji projektu? Na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz na portalu Biblioteka.pl[5].

Projekt edukacyjny

Istnieje wiele definicji  metody projektu – zainteresowanych odsyłam do lektury bogatej bibliografii zamieszczonej pod artykułem. Najogólniej można powiedzieć, że projekt edukacyjny to forma uczenia się przez działanie, w której uczniowie pracują w grupach i  rozwiązują konkretny problem, zadanie. A nauczyciel jest mentorem, osobą wspierającą realizację przedsięwzięcia.

Można wyróżnić cztery podstawowe (obowiązkowe) etapy realizacji projektu: (1) Przygotowanie projektu:  określenie tematu, celów i planu działania; (2) Realizacja działań:  wykonywanie zaplanowanych zadań w ramach pracy zespołowej; (3) Prezentacja efektów działań: przedstawienie efektów projektu szerszemu gronu (np. klasie, rodzicom, społeczności lokalnej); (4) Podsumowanie i ocena:  analiza przebiegu pracy, ocena rezultatów oraz wniosków na przyszłość.

Trzeba pamiętać, że projekt to nie tylko działania. Ważnymi elementami są: diagnoza potrzeb, wspólne tworzenie rozwiązań, ich testowanie, doskonalenie (iteracja) oraz refleksja nad przebiegiem działań.

Projekty czytelnicze realizowane w szkołach

W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 września 2021 r. określono wymagania wobec szkół realizujących program, w tym -  przeprowadzenie jednego projektu na oddział z wykorzystaniem księgozbioru biblioteki szkolnej (pkt 2 ustęp 5).

Projekty czytelnicze były realizowane we wszystkich klasach i przez wszystkich nauczycieli. Informacje o ich przebiegu zamieszczano na stronach internetowych szkół. Forma i czas realizacji pozostawały w gestii nauczyciela prowadzącego.

Nauczyciel bibliotekarz szkolny pełnił rolę wspierającą – proponował tematy projektów, dobierał odpowiednie lektury oraz sugerował formy pracy. Dbał również o archiwizację wszystkich materiałów projektowych w dokumentacji wewnętrznej. Mógł także samodzielnie przeprowadzać projekty w wybranych klasach.

Poniżej przedstawiono przykłady projektów realizowanych w szkołach województwa podlaskiego. Ich tematyka jest niezwykle zróżnicowana – obejmuje zarówno zagadnienia literackie jak i szeroko pojętą edukację. Równie bogate są efekty tych działań: od ręcznie wykonanych prac plastycznych, kreatywnych fotografii i obiektów cyfrowych po scenki dramowe i różnorodne formy promujące książkę oraz czytelnictwo, takie jak np. booktalking.

PRZYKŁADY PROJEKTÓW REALIZOWANYCH W SZKOŁACH

Szkoła Podstawowa Nr 21 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Białymstoku 

Projekty realizowano w latach 2024 – 2025[6].  

  • „Cztery Pory Książek”  (klasy 1-3)

Przeprowadzono cykl zajęć o porach roku, wzbogaconych odpowiednio dobraną literaturą. Efekty prac uczniowskich oraz opis projektu zostały opublikowane na platformie Padlet[7].

W klasach 4-8 przeprowadzono projekty:

  • „Lubiane, lecz mało znane” (klasa 4)

Wykonano ilustracje zachęcające innych uczniów do przeczytania mniej znanych, ale wartościowych książek.

  • „Sleeveface, czyli ubierz się w książkę” (klasa 5)

Uczniowie tworzyli kreatywne fotografie, w której osoba wizualnie stapia się z grafiką na okładce, tworząc złudzenie optyczne.

  • „Mój lapbook / leporello” (klasa 6)

W celu utrwalenia treści ulubionych książek uczniowie przygotowywali lapbooki lub leporello.  Lapbook to składany notes edukacyjny złożony z różnorodnych elementów, takich jak kieszonki, zakładki czy mini książeczki, które przedstawiają informacje na dany temat w atrakcyjny, interaktywny sposób. Leporello natomiast to  kreatywna książka w formie harmonijki.

  • „Najciekawsze wydarzenia z historii Polski" (klasa 7)

Wykorzystanie wybranych historycznych zasobów biblioteki szkolnej do zaprezentowania nietypowych, intrygujących wydarzeń z przeszłości.

  • "Plakat reklamujący bibliotekę", "Selfie z książką" oraz "Książka czy film"  (klasa 8)

Przygotowanie materiałów promocyjnych, zachęcających do sięgnięcia do książkę.

SP nr 34  im. gen. Józefa Zachariasza Bema w Białymstoku

Projekty realizowano w roku 2017[8].

  • „A Wonderful Journey with a Book”  (klasy 4-6 i 7-8)

Uczniowie wypożyczali na wakacje książki w języku angielskim (zakupione w ramach NPRC 1.0) i przygotowali plakaty. Najlepsze plakaty zostały zaprezentowane na gazetce obok biblioteki, a zwycięzcy otrzymali nagrody książkowe podczas apelu. 

  • „Z książką w świat wartości” (klasy 1-3 i 4-7)

Projekt był realizowany we współpracy z nauczycielami oraz bibliotekarzami z Filii nr 5 Książnicy Podlaskiej. Uczniowie klas 1-3 brali udział w konkursie plastycznym, a klasy 4 -7 w konkursie literackim „Tę książkę warto przeczytać”. Nagrodzone prace zaprezentowano na gazetce i w szkolnej gazecie „Pogodna”. Laureaci otrzymali nagrody książkowe podczas apeli.

  • „Lubimy czytać książki Grzegorza Kasdepke”  (klasa 5)

Uczniowie przeczytali sześć książek G. Kasdepke, przygotowali scenki dramowe i plakaty promujące twórczość autora. Projekt zintegrował klasę i zachęcił innych uczniów do sięgania po nowości czytelnicze.

  • „Przyjacielem VIb każda książka staje się” (klasa 6)

Uczniowie przeczytali wybrane książki i przygotowali prezentacje multimedialne oraz scenki dramowe. Wzięli też udział w konkursie „Tę książkę warto przeczytać”, rozwijając swoje kompetencje czytelnicze i twórcze.

  • „Sprawy dziewcząt i chłopców” (klasa 5)

Po przeczytaniu książek E. Nowak, E. Nowackiej i N. Vanier uczniowie stworzyli broszurę promującą ich twórczość. Zawierała ona ilustracje, ankietę i wyniki badań przeprowadzonych w klasie. Praca została przekazana do biblioteki.

  • „W świecie książek D. Terakowskiej i A. Onichimowskiej” (klasa 5)

Uczniowie przygotowali scenki dramowe i wykonali plakaty promujące książki współczesnych pisarek. Każdy plakat zawierał notatkę o książce przygotowaną przez uczniów.

  • „Czytanie wpływa na nasze zachowanie” (klasa 5)

Uczniowie pracowali z  książką Agnieszki Frączek „Dobre obyczaje, czyli w lekkim tonie o bon tonie” (Arkady 2008). Podczas „Poranków z kulturą” poznawali zasady dobrego wychowania, przygotowywali inscenizacje i dekoracje stołu. Projekt zakończył się wystawką książek o podobnej tematyce.

Szkoła Podstawowa im. Bolesława Prusa w Poświętnem

Projekty realizowano w latach 2023 - 2024[9]

  • „Misia i jej mali pacjenci” (klasa 1)

Pracowano z serią książek Anieli Cholewińskiej - Szkolik „Misia i jej mali pacjenci”.

Uczniom zainteresowanym językiem angielskim zaproponowano wykonanie plakatów z projektami okładek do znanych angielskich książek, takich jak: „Capitan Cook”, „The Fly who told a Lie”, „Anne of Green Gables”, „Peppa Pig”. Propozycje  dzieci okazały się pomysłowe i kreatywne.

  • „Czytam sam i historię dobrze znam” (klasa 2)

Wykorzystano książki: Anny Czerwińskiej-Rydel „Wielki Karol i mały Lolek. O Janie Pawle II”, Hanny Staneckiej „Historia pewnego statku. O rejsie Titanica”,  Wojciecha Widłaka „Komendant wolnej Polski. O Józefie Piłsudskim” oraz Ewy Nowak „Apollo11. O pierwszej podróży na Księżyc”, ”Edison. O wielkim wynalazcy”, „Droga do Nobla. Historia Marii Skłodowskiej - Curie”. Na podstawie lektur uczniowie wykonali różnorodne prace plastyczne: lapbooki, albumy, plakaty oraz pudełko lekturowe.

  • „Czytamy, bawimy się, uczymy” (klasa 3)

Uczniowie przygotowali plakaty inspirowane książkami Joanny Krzyżanek: „Byki Weroniki. Historyjki ortograficzne” oraz „Świnki Sabinki. Praktyczna matematyka”.

  •  „Świat magicznego drzewa” (klasa 4)

Na podstawie książek z serii Magiczne drzewo Andrzeja Maleszki („Berło”,  „Czas robotów”, „Olbrzym”) uczniowie stworzyli interesujące lapbooki, które zachęcały innych do poznania przygód bohaterów.

  • „Niesamowite przygody pana Samochodzika” (klasa 5)

Uczniowie poznawali książki przygodowo-detektywistyczne z elementami historii
z serii „Pan Samochodzik” Zbigniewa Nienackiego. Na podstawie tytułów: „Księga strachów”, „Zagadki Fromborka”, „Złota rękawica” oraz „Templariusze” powstały ciekawe gry planszowe, które zachęcały do sięgnięcia po kolejne tomy serii.

  • „Dywizjon 303”  i „O zwierzątach” (klasa 6)

Uczniowie zainteresowani historią wykonali plakaty do książki Arkadego Fiedlera „Dywizjon 303”. A uczniowie zainteresowani przyrodą przygotowali plakaty na podstawie książek o zwierzętach.

  • „Nieprzeciętni” (klasa 7)

Młodzież poznawała mniej znane fakty z życia wybitnych Polaków, analizując wpływ ich dzieciństwa na późniejsze losy. Powstały portfolio dotyczące: Aleksandra Fredry, Jana Czochralskiego, Marii Skłodowskiej-Curie, Mikołaja Kopernika oraz Józefa Piłsudskiego. Prace oparto na książkach Anny Czerwińskiej-Rydel oraz Katarzyny i Pawła Ziemnicckich.

  • „Powstanie Warszawskie” (klasa 8)

Uczniowie zgłębiali temat udziału młodych ludzi w Powstaniu Warszawskiem na podstawie książek Michała Rusinka „Zaklęcie na W”, Joanny Papuzińskiej „Mój tato szczęściarz” oraz komiksu Macieja Czaplickiego „Powstanie Warszawskie Tom I, komiks paragrafowy”. Efektem pracy był plakat zawierający cytaty z przeczytanych lektur.

Zespół Szkół nr 4 im. Ziemi Podlaskiej w Bielsku Podlaskim

Projekty były realizowane w latach 2024 – 2025[10].

  • „Czytamy o wybitnych Polakach”  (klasy I)

Czytano fragmenty książek o wybitnych Polakach. W każdej klasie wybrano dwóch uczniów, którzy najpiękniej zaprezentowali swoje utwory.

  • „Książki w komiksie” (klasy II)

 W grupach tworzono cyfrowe komiksy przedstawiające wybrane książki. Prace zebrano na nośniku elektronicznym.

  • „Okres XX wieku w kolażu” (klasy III)

Wybrano książki historyczne o XX wieku i przedstawiano wybrane wydarzenia w fomie plakatów. Wcześniej zapoznano uczniów z techniką kolażu polegającą na tworzeniu kompozycji z różnych materiałów.

  • „Popularni współcześni pisarze” (klasy IV)

Uczniowie przygotowali prezentacje multimedialne o współczesnych pisarzach i ich książkach. Następnie pokazano je w innych klasach, zachęcając uczniów do sięgnięcia po najnowszą literaturę.

  • „Tworzymy krzyżówki o książkach” (klasy V)

Przygotowywano cyfrowe krzyżówki, zawierające hasła związane z wybranymi książkami. Nauczyciel bibliotekarz wybrał najlepsze prace i  i udostępnił młodszym klasom do rozwiązania.

Podsumowanie

Środki pozyskane z programu w znacznym stopniu poprawiły możliwości zakupowe bibliotek szkolnych, umożliwiając nabycie wielu atrakcyjnych książek współczesnych autorów. Analiza opisanych projektów szkolnych pokazuje, że nowości te były aktywnie wykorzystywane w pracy z dziećmi i młodzieżą. Z rozmów z nauczycielami bibliotekarzami wynika, iż przyczyniły się one do wzrostu zainteresowania najnowszą literaturą i zachęciły uczniów do sięgania po książki.

W działaniach projektowych wykorzystano także wcześniej zakupione, czasem zapomniane lecz równie wartościowe pozycje.

Realizowane projekty opierały się na aktywnych metodach pracy z czytelnikiem, a ich efektem były ciekawe inicjatywy i wartościowe rezultaty twórcze.

Przypisy

[1] Planowana jest kolejna edycja programu – zobacz: Morawiec B. Maria, Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 3.0 – zapowiedź kolejnej edycji, W: Lustro Biblioteki, [dostęp 7 sierpnia 2025], dostępny w Internecie:  https://lustrobiblioteki.pl/2025/02/narodowy-program-rozwoju-czytelnictwa-3-0-zapowiedz-kolejnej-edycji/ 

[2] Uchwała Rady Ministrów z dnia 21 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021–2025” - https://bip.mkdnis.gov.pl/pages/legislacja/programy-wieloletnie/narodowy-program-rozwoju-czytelnictwa-2-0-na-lata-2021-2025.php

[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków, form i trybu realizacji Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021-2025” - https://dziennikustaw.gov.pl/D2021000167501.pdf

[4] „Czytanie ma tylko dobre strony” – podsumowanie konferencji i bilans pięciu lat funkcjonowania NPRCz 2.0,  [dostęp 7 sierpnia 2025], dostępny w Internecie:  https://nprcz.pl/news/czytanie-ma-tylko-dobre-strony-podsumowanie-konferencji-i-bilans-pieciu-lat-funkcjonowania-nprcz-2-0/

[5] Biblioteka.pl  - https://www.biblioteka.pl/temat/Narodowy-Program-Rozwoju-Czytelnictwa; Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego - https://nprcz.pl/;  Ministerstwo Edukacji Narodowej -  https://www.gov.pl/web/edukacja/narodowy-program-rozwoju-czytelnictwa-20-edycja-2021-2025

[6]  Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0, [dostęp 7 sierpnia 2025], dostępny w Internecie: https://sp21.edu.bialystok.pl/pl/aktualnosci/narodowy-program-rozwoju-czytelnictwa-20.html

[7]  Cztery Pory Książek. Działania w ramach projektu czytelniczego klas 1-3 ze Szkoły Podstawowej Nr 21 w Białymstoku, , [dostęp 7 sierpnia 2025], dostępny w Internecie: https://padlet.com/bib123sp21/cztery-pory-ksi-ek-n0x671c55p4u30le

[8] Projekty edukacyjne realizowane w SP nr 34 w Białymstoku w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa, [dostęp 7.08.2025], dostępny w Internecie: https://www.cen.bialystok.pl/bibservis/aktualnosci?id/201/projekty-edukacyjne-realizowane-w-sp-nr-34-w-bialymstoku-w-ramach-narodowego-programu-rozwoju-czytelnictwa

[9] Adamek Krystyna: Sprawozdanie z realizacji  Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021-2025” w Szkole Podstawowej im. Bolesława Prusa w Poświętnem rok szkolny 2023/2024,  https://zs-ugposwietne.wrotapodlasia.pl/pl/o_szkole_1/aktualnoci/sprawozdanie-z-realizacji-narodowego-programu-rozwoju-czytelnictwa.html

[10] Sprawozdanie z realizacji NPRC 2.0 w Zespole Szkół nr 4 im. Ziemi Podlaskiej w Bielsku Podlaskim, [dostęp 7 sierpnia 2025], dostępny w Internecie: https://www.cen.bialystok.pl/bibservis/biblioteki-podlasia/publikacje?id/1529/sprawozdanie-z-realizacji-nprc-2-0-w-zespole-szkol-nr-4-im-ziemi-podlaskiej-w-bielsku-podlaskim

Bibliografia

Książki

  1. Kacuga Krzysztof, Projekt od pomysłu do realizacji, Warszawa: Fundacja Edukacja dla Demokracji 2008 
  2. Kapusta  Mariusz, Zarządzanie projektami krok po kroku, Warszawa:Edgard  2013.
  3. Mikina Agnieszka, Zając Bożena, Metoda projektów nie tylko w gimnazjum : poradnik dla nauczycieli i dyrektorów szkół, Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji 2012
  4. Potocka Bożena, Nowak Lesława, Projekty edukacyjne: poradnik dla nauczycieli, Kielce: Zakład Wydawniczy SFS - Studio Full Scan 2002 
  5. Szymański Mirosław S., O metodzie projektów: z teorii i praktyki pewnej metody kształcenia, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak" 2000

Artykuły z czasopism

  1. Godula Monika, Śliwowska Wanda, Książka artystyczna: projekt edukacyjny, "Biblioteka w Szkole"2013 nr 7-8 s.29-30
  2. Jankowska Małgorzata M., Metoda projektów korzyści dla nauczyciela i uczniów, "Głos Pedagogiczny" 2021 nr 5 s.54-58
  3. Kapuścińska-Kozakiewicz Justyna, Metoda projektów korzyści dla nauczyciela i uczniów, "Głos Pedagogiczny" 2021  nr 5 s.50-53
  4. Kołcz Barbara, Moniuszko-Puczyńska Dorota, Książka w sam raz dla nas: projekt czytelniczy [gimnazjum], "Biblioteka w Szkole" 2014 nr 3 s.18-19
  5. Kunka Grażyna, Poznajemy literaturę europejską: projekt czytelniczy , "Biblioteka w Szkole" 2015  nr 9 s.14-15
  6. Lewandowska Ewelina, Wspólnie piszemy opowiadania - projekt czytelniczy, "Biblioteka w Szkole" 2022 nr 6 s.18-19
  7. Luberda Michał, Wywiad z bohaterem: scenariusz projektu edukacyjnego z przedmiotu wiedza o kulturze, "Biblioteka w Szkole" 2015  nr 11 dod. Biblioteka centrum informacji 4/2015 s.18-20
  8. Mińko -Dobrzyńska Joanna, Przygoda z książką. Projekt czytelniczy, "Biblioteka w Szkole" 2016 nr 3 s.12 -13
  9. Nowak Małgorzata, Miejsce projektu w podstawie programowej, "Dyrektor Szkoły" 2023 nr 3 s.74-77
  10. Nowak Małgorzata, Projekt w praktyce edukacyjnej, "Dyrektor Szkoły" 2023 nr 3 s.81-85
  11. Olejarz Agnieszka, O mnie, o tobie, o nas: projekt edukacyjny, "Biblioteka w Szkole" 2010 nr 6 s.18-19
  12. Pranczke Monika, Jak promować czytelnictwo wśród młodzieży. Rola projektów edukacyjnych, "Biblioteka w Szkole" 2021 nr 9 s.38-41
  13. Redlisiak Grażyna, Klasowe projekty, "Dyrektor Szkoły" 2021 nr 8 s.60
  14. Szewczyk Andrzej, Biblioteka - szkolnym centrum projektów kulturalnych, "Biblioteka w Szkole" 2012 nr 1 s.6-9

Netografia:

  1. Miniporadnik dla nauczycieli. Jakie życiowe kompetencje pomaga kształtować praca metodą projektu? [ebook] , [dostęp 8 sierpnia 2025], dostępny w Internecie:  https://ja-nauczyciel.pl/wp-content/uploads/2021/11/Projekt-edukacyjny-w-osmiu-krokach.pdf
  2. Projekt czytelniczy, W: Centrum Edukacji Obywatelskiej, [dostęp 8 sierpnia 2025], dostępny w Internecie: https://kultura.ceo.org.pl/tematy/edukacja-czytelnicza/projekt-czytelniczy/
  3. Projekt edukacyjny [definicja], W: Wikipedia, [dostęp 8 sierpnia 2025], dostępny w Internecie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Projekt_edukacyjny
  4. Projekt edukacyjny – czym jest, a czym nie jest?, W: Szkoła z klasą, [dostęp 8 sierpnia 2025], dostępny w Internecie:  https://www.szkolazklasa.org.pl/projekt-edukacyjny-czym-jest-a-czym-nie-jest/  
  5. Projekt edukacyjny jako metoda, [prezentacja], W: Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie, [dostęp 8 sierpnia 2025], dostępny w Internecie:  https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/phocadownload/EFS/projekt-edukacyjny-jako-metoda.pdf 
  6. Przykłady projektów, W: Centrum Edukacji Obywatelskiej, [dostęp 8 sierpnia 2025], dostępny w Internecie: https://pomagajsieuczyc.ceo.org.pl/tematy/projekt-edukacyjny/przyklady-projektow/
  7. Projekt krok po kroku, W: Projektanci Edukacji, [dostęp 8 sierpnia 2025], dostępny w Internecie:  https://projektanciedukacji.pl/praca-projektem/przygotowanie/projekt-krok-po-kroku